Inleiding
Dit project is sinds de oprichting van JRS-Belgium altijd prioritair geweest. Het past in de geest van de zending die Jesuit Refugee Service heeft aanvaard: De vluchtelingen dienen, begeleiden en hun zaak bepleiten. Bovendien kan JRS-Belgium zich via dit project aan de zijde stellen van de meest kwetsbaren en vergetenen onder de vluchtelingen, die de afgewezen asielaanvragers zonder papieren zijn.
Het engagement van JRS-Belgium op dit gebied betekent niet dat zij het systeem van de gesloten centra goedkeurt, noch dat zij de soms onmenselijke toestanden aanvaardt, integendeel, JRS-Belgium blijft er, samen met andere NGO’s, op aandringen dat wetten en procedures worden herzien en hervormd. Het is vooral moeilijk akkoord te gaan met detenties die buitengewoon lang duren, met het opsluiten van kinderen, met de sanitaire en mentale problemen in de centra, met de zelfmoordpogingen en met het fysische en psychische geweld dat soms bij repatriëringen wordt gebruikt.
Bezoeken en bijstand aan gedetineerden
Het detentieproject bestaat voornamelijk in het bezoeken van gedetineerden en het verlenen van bijstand. In de eerste plaats wil JRS-Belgium via deze bezoeken een aanwezigheid verzekeren voor de personen in de gesloten centra. Deze personen begrijpen dikwijls niet waarom zij daar gedetineerd zijn, en voelen zich vaak ontmoedigd en gedeprimeerd. JRS-Belgium wil aandachtig en geduldig luisteren, verheldering geven over de etappes van de procedure, alsook juridische bijstand en raadgevingen van psychologische aard. Vaak leidt deze steun tot contacten met publieke instellingen als de Dienst Vreemdelingenzaken of het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en Staatlozen, met advocaten, familieleden en vrienden.
Bezoekersgroep
JRS-Belgium maakt, naast een aantal andere organisaties als Vluchtelingenwerk Vlaanderen en CIRE, deel uit van de bezoekersgroep waarin bezoekers van de verschillende organisaties informatie uitwisselen over de algemene situatie in de centra en de levensomstandigheden van de gedetineerden. In deze groep worden de voornaamste problematische punten onderzocht en wordt er nagedacht wordt over de te volgen strategie en de gemeenschappelijke standpunten om de overheid te interpelleren en de media wakker te schudden. Door dit netwerk van bezoekers is het mogelijk om de situatie op de voet te volgen in de vijf gesloten centra van België die toegankelijk zijn voor bezoekers (de centra voor illegalen van Brugge, Merksplas en Vottem, het repatriëringscentrum van Steenokkerzeel (127 bis) en van Melsbroek (127)).
Bezoekersverslagen en bezoekersrapport
Van elk bezoek wordt een verslag gemaakt. De informatie uit deze verslagen geeft de koepelorganisaties CIRE en Vluchtelingenwerk Vlaanderen, die ook de bezoekerscoördinatoren zijn, de gelegenheid om bepaalde eisen inzake politiek en praktijk van detentie te veranderen. Op die manier kunnen de coördinatoren een stem geven aan de gedetineerden, bepaalde gebreken in het functioneren van de centra aanklagen, het publiek sensibiliseren, de media mobiliseren en aanbevelingen voorbereiden. In 2006 werden deze verslagen na een grondige analyse en bewerking samengebracht in een kritisch rapport over rapport over de situatie in de gesloten centra voor vreemdelingen.
Detentie van minderjarigen
Binnen het detentieproject heeft JRS-Belgium bijzondere aandacht voor de niet-begeleide minderjarigen en families in detentie. Daarvoor werkt zij nauw samen met het platform “Minderjarigen op de dool”. Zo wordt het juridisch aspect van de situatie van de jongeren opgevolgd als steun voor de advocaten en kunnen de krachten worden gebundeld om herhaaldelijk de vrijlating van niet-begeleide minderjarigen te eisen. Uit onderzoek blijkt dat detentie psychologische schade toebrengt aan iedereen die ze ondergaat. Het spreekt voor zich dat die schade bij kinderen dubbel zo groot is: er is geen school in de centra, er zijn weinig activiteiten. De ontwikkeling van de kinderen wordt als het ware stopgezet. Een normaal kinderleven is in een gesloten centrum onmogelijk.
Detentie van asielaanvragers in Dublinprocedure
Een ander aandachtspunt voor JRS-Belgium is de detentie van asielaanvragers in Dublinprocedure. Asielaanvragers van wie kan worden bewezen dat zij via een ander land van de Europese Unie hebben gereisd of die een visum van een andere lidstaat hebben gekregen, komen op grond van de Europese verordening “Dublin II” in aanmerking voor een terugkeerprocedure naar dit land. In afwachting van hun overdracht naar dit land, worden steeds meer personen in deze situatie opgesloten. JRS-Belgium probeert ook dit probleem van nabij op te volgen.
Detentie in Europa en de rest van de wereld
Omdat detentie niet alleen een Belgisch fenomeen is, maar ook in andere Europese landen wordt toegepast, heeft het regionaal JRS-Europe zich de laatste jaren toegelegd op een grondige studie van het probleem in verschillende Europese landen. JRS-Belgium heeft meegewerkt aan de totstandkoming van het document Detention in Europe via discussies over aanbevelingen, het verschaffen van nauwkeurige informatie over het wettelijke regime en de werkelijke leefomstandigheden in de gesloten centra in België.
